Tôn vinh bản sắc văn hóa Nghệ An qua ba di sản mới được công nhận
(TITC) – Mới đây, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng đã ban hành Quyết định công nhận Tiếng nói, chữ viết “Chữ Thái Nghệ An”, Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu và Nghệ thuật trống tế Yên Thành của tỉnh Nghệ An là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Chữ Thái Nghệ An được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: UBND xã Con Cuông
Người Thái hiện chiếm hơn 50% dân số thuộc các dân tộc thiểu số ở Nghệ An. Từng có thời điểm, chữ viết của người Thái đứng trước nguy cơ mai một, khi lớp trẻ dần xa rời văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, nhờ nỗ lực bảo tồn của chính quyền và cộng đồng, chữ Thái đang dần được phục hồi, giảng dạy trở lại trong các bản làng, trường học dân tộc nội trú và sinh hoạt cộng đồng.
Hiện nay, hai hệ chữ phổ biến là chữ Thái Lai Tay và Thái Lai Pao – những ký tự mềm mại, uốn lượn như chính âm điệu trầm bổng trong lời dân ca Thái, đang được sử dụng trở lại trong đời sống và lễ hội truyền thống.
Đây không chỉ là hệ thống ngôn ngữ, mà còn là linh hồn văn hóa, là cách người Thái kể lại lịch sử, truyền dạy tri thức, truyền cảm hứng qua bao thế hệ.
Cùng với “Chữ Thái Nghệ An”, đợt công nhận này còn vinh danh thêm hai di sản đặc sắc khác. Trong đó, Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu hay còn gọi là Tết Chăm Phtrong, là một nét văn hóa độc đáo bậc nhất vùng cao.
Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu. Ảnh: Internet
Không sử dụng lịch dương hay âm như người Kinh, người Ơ Đu xưa xác định thời gian dựa vào hiện tượng thiên nhiên. Tiếng sấm đầu tiên vang lên trong năm chính là tín hiệu bắt đầu năm mới, chấm dứt mùa đông giá lạnh, khởi đầu mùa gieo trồng và mọi nghi lễ quan trọng của cộng đồng.
Trong không gian linh thiêng giữa đại ngàn, lễ hội không chỉ là dịp để thờ thần sấm, cầu mùa mà còn là dịp cả bản làng hòa mình vào những trò chơi dân gian, những giai điệu dân tộc ngân vang tạo nên một sản phẩm du lịch tâm linh và sinh thái độc đáo nếu được đầu tư bài bản.
Nghệ thuật trống tế Yên Thành. Ảnh: Internet
Di sản thứ ba vừa được công nhận là Nghệ thuật trống tế Yên Thành, thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian. Đây là một loại hình âm nhạc truyền thống mang tính lễ nghi cao, gắn với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thần linh trong các lễ hội đền chùa.
Mỗi đội trống tế thường có từ 7 đến 20 người, phối hợp nhịp nhàng giữa các nhạc cụ như trống lớn, trống nhỏ, chiêng, nao… Trống đánh theo phách, hồi, biến tấu, tạo nên âm thanh hào hùng và trang nghiêm – vừa linh thiêng vừa hào sảng. Trống tế không chỉ phục vụ nghi lễ mà còn là một điểm nhấn đặc sắc trong các lễ hội truyền thống, rất phù hợp để kết hợp vào các tour du lịch văn hóa tâm linh tại vùng quê Yên Thành xưa.
Với ba di sản mới được công nhận, Nghệ An hiện có tổng cộng 13 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, gồm: Nghề dệt thổ cẩm của người Thái, Lễ hội đền Yên Lương, Lễ hội đền Nguyễn Cảnh Hoan, Lễ hội đền Cờn, Lễ hội đền Quả, Lễ hội đền Chín Gian, Lễ hội đền Bạch Mã, Lễ hội đền Thanh Liệt, Lễ hội đền Ông Hoàng Mười, Nghi lễ Xăng Khan của người Thái miền Tây, Chữ Thái Nghệ An, Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu, Nghệ thuật trống tế Yên Thành. Đây chính là nguồn tài nguyên văn hóa vô giá, là chất liệu tuyệt vời để phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa tại Nghệ An.
Việc các di sản được công nhận không chỉ là niềm tự hào của địa phương, mà còn là cam kết trách nhiệm của chính quyền và cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và phát triển.
Trung tâm Thông tin du lịch
