Tác động lan toả của văn hoá đối với phát triển du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Tây Bắc
(TITC) – Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Tây Bắc là một trong những không gian văn hóa giàu bản sắc nhất của Việt Nam, nơi hội tụ các giá trị văn hóa đặc sắc của nhiều tộc người như Thái, Mông, Dao, Tày, Nùng, Mường… Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, các cộng đồng dân cư nơi đây đã hình thành hệ thống di sản văn hóa phong phú, vừa phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên, vừa thể hiện chiều sâu đời sống tinh thần và tri thức bản địa.
Trong bối cảnh phát triển du lịch theo hướng bền vững, văn hóa ngày càng được khẳng định là nguồn lực nội sinh có ý nghĩa quyết định, góp phần tạo dựng bản sắc điểm đến, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của du lịch vùng Tây Bắc. Thực tiễn cho thấy, ở những địa phương quan tâm, chú trọng đặt văn hóa ở vị trí trung tâm, du lịch không chỉ phát triển về quy mô mà còn nâng cao về chất lượng, tính bền vững và chiều sâu.
Văn hóa định hình bản sắc và thương hiệu du lịch Tây Bắc
Sự đa dạng văn hóa tộc người đã trở thành yếu tố cốt lõi định hình thương hiệu du lịch Tây Bắc. Các giá trị văn hóa như kiến trúc nhà sàn, trang phục truyền thống, lễ hội dân gian, nghệ thuật trình diễn, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng đã tạo nên những sản phẩm du lịch mang tính khác biệt rõ nét.
Tại Mai Châu, không gian văn hóa nhà sàn của người Thái, cùng các điệu múa xòe, ẩm thực truyền thống và lối sống cộng đồng đã trở thành “linh hồn” của sản phẩm du lịch cộng đồng, thu hút du khách trong và ngoài nước. Du lịch nơi đây không chỉ là tham quan, mà là trải nghiệm văn hóa sống, giúp Mai Châu trở thành một trong những điểm đến tiêu biểu của du lịch văn hóa Tây Bắc.
Ở Bắc Hà, văn hóa chợ phiên, lễ hội đua ngựa truyền thống, trang phục rực rỡ của đồng bào Mông, Dao, Tày đã tạo nên hình ảnh điểm đến độc đáo, góp phần định vị Bắc Hà như “cao nguyên trắng” giàu bản sắc văn hóa. Chính yếu tố văn hóa đã giúp du lịch Bắc Hà phát triển bền vững, tránh sự trùng lặp với các điểm đến khác.
Văn hóa góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản thông qua du lịch
Du lịch đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy bảo tồn và phát huy di sản văn hóa vùng Tây Bắc theo hướng chủ động và bền vững. Nhiều giá trị văn hóa từng chủ yếu tồn tại trong phạm vi cộng đồng nay được quan tâm gìn giữ, phục hồi và lan tỏa rộng rãi thông qua các hoạt động du lịch.
Nghệ thuật Xòe Thái tại các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu là minh chứng rõ nét. Việc gắn nghệ thuật Xòe với các sự kiện du lịch, lễ hội văn hóa đã góp phần đưa di sản này trở thành biểu tượng văn hóa của vùng Tây Bắc, đồng thời nâng cao niềm tự hào và ý thức gìn giữ của cộng đồng người Thái.
Tại Sa Pa, các giá trị văn hóa của người Mông, Dao đỏ như lễ hội truyền thống, nghề thêu, dệt thổ cẩm, ẩm thực bản địa được tích hợp vào sản phẩm du lịch, tạo nên hệ sinh thái du lịch văn hóa phong phú. Văn hóa không chỉ được bảo tồn trong bảo tàng hay không gian trình diễn, mà hiện diện sinh động trong đời sống hàng ngày và trải nghiệm của du khách.
Văn hóa tạo động lực cải thiện sinh kế và nâng cao chất lượng sống
Khi văn hóa trở thành nền tảng của phát triển du lịch, người dân bản địa đóng vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị. Các mô hình du lịch cộng đồng tại Mù Cang Chải, Mộc Châu hay Tà Xùa đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc gắn bảo tồn văn hóa với cải thiện sinh kế.
Tại Mù Cang Chải, văn hóa canh tác ruộng bậc thang của đồng bào Mông không chỉ tạo nên cảnh quan đặc sắc, mà còn trở thành sản phẩm du lịch biểu tượng. Các hoạt động trải nghiệm mùa nước đổ, mùa lúa chín, sinh hoạt cộng đồng đã giúp người dân tăng thu nhập, đồng thời củng cố ý thức gìn giữ không gian văn hóa – sinh thái truyền thống.
Ở Mộc Châu, sự kết hợp giữa văn hóa các dân tộc Thái, Mông với du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái đã tạo nên sản phẩm đa dạng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên dân tộc thiểu số.
Văn hóa thúc đẩy giao lưu, lan tỏa giá trị và tăng cường đoàn kết cộng đồng
Du lịch văn hóa tại Tây Bắc đã tạo ra môi trường giao lưu rộng mở giữa các cộng đồng dân tộc, giữa các vùng miền và với du khách quốc tế. Thông qua lễ hội, sự kiện văn hóa – du lịch, các giá trị văn hóa truyền thống được giới thiệu, quảng bá, góp phần lan tỏa hình ảnh vùng Tây Bắc giàu bản sắc, thân thiện và mến khách.
Các sự kiện như Lễ hội Hoa Ban, Lễ hội ruộng bậc thang, Ngày hội văn hóa các dân tộc Tây Bắc không chỉ thu hút du khách mà còn trở thành không gian giao lưu văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc, tăng cường sự gắn bó giữa cộng đồng với điểm đến.
Văn hóa dẫn dắt phát triển sản phẩm du lịch bền vững và có trách nhiệm
Việc đặt văn hóa ở vị trí trung tâm đã giúp du lịch Tây Bắc phát triển theo hướng bền vững, hài hòa giữa khai thác và bảo tồn. Các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái – văn hóa, du lịch trải nghiệm gắn với nông nghiệp truyền thống đang ngày càng khẳng định hiệu quả.
Những điểm đến như Mai Châu, Bắc Hà, Mù Cang Chải, Sa Pa cho thấy, khi văn hóa được phát huy đúng hướng, du lịch không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường, gìn giữ không gian sống và bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Thực tiễn phát triển du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Tây Bắc khẳng định rằng, văn hóa chính là nền tảng, động lực và linh hồn của du lịch. Các giá trị văn hóa truyền thống, khi được bảo tồn và phát huy đúng hướng, đã góp phần tạo dựng thương hiệu điểm đến, cải thiện sinh kế, nâng cao đời sống người dân và lan tỏa hình ảnh Tây Bắc giàu bản sắc ra trong nước và quốc tế.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục đặt văn hóa ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển du lịch vùng Tây Bắc sẽ là chìa khóa quan trọng để du lịch phát triển bền vững, nhân văn và giàu bản sắc, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Trung tâm Thông tin du lịch
