Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc Mông – điểm sáng giữa cao nguyên đá Đồng Văn
(TITC) – Nằm giữa lòng cao nguyên đá Đồng Văn hùng vĩ, làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc Mông ở thôn Pả Vi Hạ (làng H’Mông Pả Vi), xã Mèo Vạc, tỉnh Tuyên Quang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong hành trình khám phá vùng cực Bắc Tổ quốc. Với nét kiến trúc đặc trưng, bản sắc văn hóa đậm đà và không gian sinh hoạt cộng đồng mang đậm hơi thở đại ngàn, nơi đây là minh chứng sinh động cho sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch bền vững.
Bức tranh nguyên sơ giữa lòng đá núi
Từ trung tâm huyện Mèo Vạc men theo con đường uốn lượn giữa những triền núi đá tai mèo, làng H’Mông Pả Vi hiện ra như một thung lũng nhỏ yên bình nằm nép mình bên dòng Nho Quế xanh biếc. Những ngôi nhà trình tường vàng nâu, mái lợp ngói âm dương nằm xen kẽ giữa những hàng rào đá, tạo nên khung cảnh mộc mạc mà ấm áp. Đặc biệt, làng được quy hoạch theo mô hình bảo tồn nguyên vẹn kiến trúc truyền thống người Mông, gắn với không gian sinh hoạt văn hóa, sản xuất nông nghiệp và du lịch cộng đồng.
Du khách đặt chân đến đây không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của miền đá xám mà còn được hòa mình vào cuộc sống thường nhật của đồng bào dân tộc Mông. Tiếng khèn ngân vang bên hiên nhà, khói bếp tỏa hương ngô non, và nụ cười thân thiện của người dân khiến mỗi bước chân như chậm lại, để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp mộc mạc, nguyên sơ của vùng cao nguyên đá.
Bản sắc văn hóa được gìn giữ qua từng nếp nhà
Người Mông ở Pả Vi Hạ gìn giữ gần như nguyên vẹn những phong tục, tập quán và lối sống truyền thống. Từ cách dựng nhà, làm nương rẫy đến sinh hoạt văn hóa đều phản ánh sự gắn bó sâu sắc với thiên nhiên. Trong mỗi ngôi nhà trình tường – biểu tượng của sự bền vững – vẫn còn đó bàn thờ tổ tiên trang nghiêm, khung cửi dệt lanh và những trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu.
Du khách có thể trải nghiệm cùng người dân làm bánh ngô, nấu rượu ngô men lá, thêu váy áo hoặc tham gia các trò chơi dân gian như đánh yến, ném pao, thổi khèn… Đặc biệt, vào các dịp lễ hội như Tết Gầu Tào, Tết Độc lập (2/9) hay lễ hội Khèn Mông, không gian làng rộn ràng trong tiếng trống, tiếng khèn, tiếng hát giao duyên, thể hiện sức sống bền bỉ của cộng đồng trên vùng đá khô cằn.
Du lịch cộng đồng – hướng đi mới bền vững
Làng H’Mông Pả Vi là một trong những mô hình tiêu biểu của tỉnh Tuyên Quang trong phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số. Toàn làng hiện có gần 30 hộ tham gia làm du lịch với các loại hình lưu trú homestay, dịch vụ ẩm thực, hướng dẫn du lịch và bán sản phẩm thổ cẩm, nông sản địa phương.
Hệ thống homestay trong làng được xây dựng theo kiểu nhà truyền thống của người Mông, song vẫn được cải tạo khéo léo để đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng hiện đại. Mỗi ngôi nhà đều có không gian thoáng đãng, sạch sẽ, giữ nguyên kết cấu gỗ, đá, đất, tạo cảm giác gần gũi nhưng vẫn tiện nghi. Du khách có thể nghỉ đêm giữa không gian tĩnh lặng của núi rừng, nghe tiếng khèn ru giấc và sáng sớm thức dậy trong làn sương bảng lảng, ngắm ánh mặt trời dát vàng trên những vách đá tai mèo.
Song song đó, các tour du lịch trải nghiệm như “Một ngày làm người Mông”, “Khám phá cao nguyên đá Đồng Văn”, “Chèo thuyền trên sông Nho Quế” hay “Chinh phục đèo Mã Pí Lèng” được kết nối linh hoạt, tạo nên chuỗi sản phẩm hấp dẫn, giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa và đời sống của đồng bào vùng cao.
Lan tỏa giá trị văn hóa từ cộng đồng
Điều đáng quý là mô hình du lịch ở Pả Vi không tách rời cuộc sống bản địa mà lấy chính người dân làm chủ thể. Họ được tập huấn kỹ năng đón tiếp, phục vụ, quảng bá du lịch và tham gia trực tiếp vào các hoạt động kinh doanh, nhờ đó nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống. Du lịch không chỉ mang lại nguồn kinh tế mà còn khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc, ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống.
Cùng với đó, chính quyền địa phương và ngành du lịch tỉnh Tuyên Quang đã quan tâm đầu tư hạ tầng, hỗ trợ quảng bá, tổ chức các sự kiện văn hóa – du lịch gắn với làng Pả Vi như: “Ngày hội Văn hóa Du lịch Mèo Vạc”, “Tuần lễ Khèn Mông”, “Không gian văn hóa ẩm thực cao nguyên đá”… Những hoạt động này không chỉ thu hút du khách mà còn tạo cơ hội để các nghệ nhân, đồng bào dân tộc thể hiện tài năng và quảng bá hình ảnh quê hương.
Kết nối di sản – lan tỏa du lịch vùng cao nguyên đá
Làng H’Mông Pả Vi nằm trong vùng lõi Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, là điểm nhấn quan trọng trong hành trình du lịch khám phá miền cực Bắc. Từ đây, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến các danh thắng nổi tiếng như đèo Mã Pí Lèng, dòng Nho Quế, Phó Bảng, Lũng Cú, Sủng Là… tạo thành tuyến du lịch liên hoàn giàu trải nghiệm.
Với tiềm năng sẵn có, sự đồng lòng của người dân và định hướng phát triển đúng đắn của chính quyền, làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc Mông Pả Vi Hạ đang dần trở thành điểm sáng của du lịch cộng đồng miền núi phía Bắc. Không chỉ là nơi lưu giữ bản sắc, Pả Vi còn là hình mẫu của sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa gìn giữ và phát triển – nơi du khách tìm thấy một Việt Nam chân thật, hồn hậu và sâu sắc giữa đại ngàn đá xám.
Lượng khách và hiệu quả kinh tế từ du lịch cộng đồng
Theo thống kê mới nhất, Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc Mông Pả Vi Hạ đã ghi nhận hơn 58.000 lượt khách đến tham quan trong 9 tháng đầu năm 2025, trong đó có hơn 40.000 lượt khách lưu trú qua đêm, doanh thu ước đạt hơn 28 tỷ đồng.
Khách quốc tế chiếm khoảng 50% số lượt lưu trú, đến từ Canada, Mỹ, Australia và châu Âu. Bên cạnh đó, lượng khách tham quan và lưu trú tại làng hiện chiếm tới 2/3 tổng số du khách toàn huyện Huyện Mèo Vạc. Nhờ hoạt động du lịch cộng đồng, mức thu nhập bình quân của các hộ tham gia dịch vụ trong làng đã tăng gấp 2-3 lần so với trước đây, góp phần rõ rệt vào xóa nghèo và nâng cao đời sống người dân.
Trung tâm Thông tin du lịch
