Dấu ấn du lịch đổi thay trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số từ khi triển khai Chương trình 1719
(TITC) – Trong những năm qua, Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 (Chương trình 1719) đã không chỉ góp phần nâng cao đời sống, xóa đói giảm nghèo mà còn tạo nền tảng để du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa bản địa hình thành và phát triển. Những đổi thay ấy đang đưa nhiều bản làng, cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số trở thành điểm đến hấp dẫn, mở ra cơ hội mới cho phát triển kinh tế du lịch bền vững.
Hạ tầng và diện mạo nông thôn mới – nền tảng cho du lịch
Việc đầu tư, nâng cấp hạ tầng – từ đường giao thông, điện, nước sạch, nhà văn hóa cộng đồng – đã biến nhiều bản làng vùng sâu, vùng xa trở nên dễ tiếp cận hơn. Du khách có thể đến được các thôn bản vốn trước kia biệt lập, trải nghiệm cảnh quan nguyên sơ cùng văn hóa độc đáo.
Sự thay đổi diện mạo nông thôn miền núi với đường bê tông, nhà kiên cố, không gian cộng đồng khang trang không chỉ cải thiện đời sống người dân mà còn tạo điều kiện để tổ chức các hoạt động du lịch, lễ hội, trải nghiệm văn hóa bản địa.
Kinh tế gắn với du lịch cộng đồng
Các chính sách hỗ trợ sản xuất, chuyển đổi sinh kế, đào tạo nghề đã giúp người dân mạnh dạn tham gia vào mô hình du lịch cộng đồng, homestay, dịch vụ ẩm thực và thủ công truyền thống.
Tại Hà Giang cũ (nay là Tuyên Quang), đồng bào Mông, Dao, Lô Lô ở Đồng Văn, Mèo Vạc đã biết khai thác cảnh quan cao nguyên đá, những phiên chợ vùng cao và văn hóa bản địa để phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều homestay được xây dựng trong các ngôi nhà trình tường cổ, thu hút đông đảo khách quốc tế.
Ở Lào Cai, bản Cát Cát, Tả Van (Sa Pa) đã trở thành điểm đến nổi tiếng với dịch vụ homestay, trải nghiệm dệt thổ cẩm, thưởng thức ẩm thực dân tộc H’Mông, Dao, Giáy. Người dân vừa có thêm thu nhập, vừa góp phần giữ gìn nghề truyền thống.
Tại Tây Nguyên, các buôn làng Ê Đê, Ba Na, Gia Rai khôi phục nhà rông, cồng chiêng, lễ hội mùa màng và kết hợp đón khách du lịch. Du khách được tham gia lễ hội uống rượu cần, nghe sử thi, chiêm ngưỡng nhạc cụ tre nứa độc đáo – những trải nghiệm không nơi nào có được.
Bản sắc văn hóa – lợi thế cạnh tranh đặc thù
Một điểm nhấn quan trọng là văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy. Các lễ hội dân gian, làn điệu dân ca, trang phục truyền thống, nghề thủ công… được khôi phục, gắn kết với hoạt động du lịch.
Nhờ đó, nhiều bản làng đã trở thành điểm đến du lịch văn hóa, du khách không chỉ tham quan cảnh quan mà còn hòa mình vào đời sống cộng đồng, trải nghiệm không gian văn hóa giàu bản sắc. Đây chính là lợi thế cạnh tranh khác biệt của du lịch vùng dân tộc thiểu số so với nhiều địa bàn khác.
Thách thức và hướng đi mới
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn đối mặt với không ít thách thức như: Hạ tầng du lịch còn hạn chế, dịch vụ chưa đồng đều, thiếu sản phẩm đặc thù có chất lượng cao; Công tác quảng bá, xúc tiến còn mờ nhạt, thương hiệu du lịch cộng đồng chưa mạnh; Nguy cơ mai một bản sắc, ô nhiễm môi trường nếu phát triển du lịch thiếu quy hoạch.
Vì vậy, để du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phát triển bền vững, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng và hỗ trợ cộng đồng xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng. Đào tạo nguồn nhân lực du lịch tại chỗ, giúp người dân làm chủ mô hình kinh doanh. Tăng cường quảng bá, liên kết tour tuyến với các trung tâm du lịch lớn. Bảo tồn đi đôi với khai thác, giữ gìn môi trường sinh thái và văn hóa truyền thống.
Những đổi thay từ Chương trình 1719 không chỉ mang ý nghĩa xóa đói giảm nghèo mà còn mở ra một hướng phát triển mới “du lịch gắn với văn hóa bản địa”. Hà Giang, Lào Cai, Tây Nguyên cùng nhiều địa phương miền núi đã chứng minh rằng khi văn hóa được bảo tồn và gắn với du lịch, cộng đồng không chỉ có thêm thu nhập mà còn khẳng định được giá trị, bản sắc riêng.
Sự chuyển mình này đang biến nhiều bản làng vùng cao thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách tìm thấy sự hòa quyện giữa cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và đời sống văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số Việt Nam.
Trung tâm Thông tin du lịch
