Xôi ngũ sắc – Nét đẹp ẩm thực của đồng bào vùng cao

(TITC) – Nhắc đến ẩm thực của đồng bào miền núi Tây Bắc, không thể không nhắc tới xôi ngũ sắc. Từ bao đời nay, xôi ngũ sắc hiện diện trong những dịp lễ hội, tết, cưới hỏi, hay các sự kiện quan trọng của cộng đồng, trở thành món ăn gắn liền với niềm tin, ước vọng và bản sắc dân tộc.

Xôi ngũ sắc với những sắc màu rực rỡ từ rau, củ, quả tự nhiên

Xôi ngũ sắc có 5 màu cơ bản là: đỏ, vàng, xanh, tím, trắng. Mỗi màu sắc không chỉ tạo nên sự bắt mắt, hấp dẫn cho món ăn mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu xa. Theo quan niệm của đồng bào Tày, Nùng, Thái…, 5 màu của xôi tượng trưng cho ngũ hành: Mộc (xanh), Hỏa (đỏ), Thổ (vàng), Kim (trắng) và Thủy (đen hoặc tím). Sự hòa quyện của 5 màu này thể hiện sự cân bằng, hài hòa giữa trời đất và con người, gửi gắm niềm tin về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Điều làm nên sự đặc biệt của xôi ngũ sắc chính là cách tạo màu hoàn toàn từ nguyên liệu thiên nhiên. Đây là sự kết hợp đa dạng, tinh tế của nhiều loại cây, củ, quả để tạo thành món xôi thơm, ngon độc đáo. Đồng bào thường dùng lá cơm xôi, lá cẩm, nghệ, gừng, tro vỏ cây hoặc than củi để nhuộm màu gạo nếp. Màu đỏ thường được tạo từ lá gấc, màu vàng từ củ nghệ, màu tím từ lá cẩm, màu xanh từ lá cơm xôi hoặc lá dứa, còn màu trắng giữ nguyên sắc tự nhiên của nếp. Chính sự khéo léo trong việc chọn nguyên liệu và tỉ mỉ trong từng công đoạn đã tạo nên xôi ngũ sắc vừa đẹp mắt, vừa an toàn và giàu hương vị núi rừng.

Đồng bào thổi xôi ngũ sắc bằng những chõ gỗ, đảm bảo giữ nguyên hương vị thơm ngon, ngọt bùi

Quy trình làm xôi ngũ sắc cũng thể hiện sự công phu và tinh tế. Gạo nếp nương được chọn kỹ lưỡng, hạt đều, dẻo và thơm. Sau khi được ngâm cùng nước màu từ lá hoặc củ, gạo được đồ chín trong chõ gỗ, đảm bảo hạt xôi chín đều, dẻo mềm mà không bị nát. Người làm xôi phải kiên nhẫn và khéo léo để khi hoàn thiện, các màu xôi vẫn giữ nguyên sự tươi tắn, không bị pha lẫn vào nhau. Khi bày biện, xôi ngũ sắc thường được đơm thành hình bông hoa hoặc xếp xen kẽ các màu, tạo nên một tác phẩm nghệ thuật ẩm thực rực rỡ.

Không chỉ là một món ăn ngon, xôi ngũ sắc còn là biểu tượng văn hóa mang đậm dấu ấn tâm linh. Người dân tin rằng, trong những ngày lễ hội hay dịp đầu năm, ăn xôi ngũ sắc sẽ đem lại may mắn, thịnh vượng. Trong ngày cưới, xôi ngũ sắc tượng trưng cho tình yêu bền chặt và hạnh phúc viên mãn của đôi lứa. Trong lễ cúng tổ tiên, mâm xôi ngũ sắc thể hiện lòng thành kính và biết ơn của con cháu với ông bà.

Ngày nay, xôi ngũ sắc không chỉ xuất hiện trong đời sống thường nhật của đồng bào vùng cao mà còn được nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến. Trở thành đặc sản du lịch, món ăn này góp phần quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người vùng cao đến với bạn bè khắp nơi. Bất cứ ai một lần được thưởng thức xôi ngũ sắc đều khó quên hương vị nếp dẻo thơm, vị ngọt bùi tự nhiên cùng vẻ đẹp rực rỡ, vô cùng bắt mắt.

Trung tâm Thông tin du lịch