Tái hiện Lễ cúng giọt nước của dân tộc Ba Na tỉnh Gia Lai tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam

(TITC) – Lễ cúng giọt nước của đồng bào đồng bào dân tộc Ba Na là một truyền thống tốt đẹp, thường diễn ra sau mùa trồng trọt. Lễ cúng giọt nước là một biểu tượng văn hóa độc đáo, thể hiện tính cố kết cộng đồng của đồng bào Ba Na cùng với ước vọng đón chờ một mùa vụ mới thuận lợi, bội thu. Ngoài ý nghĩa tâm linh, lễ cúng giọt nước còn truyền đi thông điệp giáo dục các buôn có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ rừng, đất đai và nguồn nước.

Với đồng bào Ba Na thì nước được xem là mạch nguồn sự sống, sự sinh trưởng và phát triển của vạn vật. Chính vì thế “Cúng giọt nước” trở thành một nghi lễ quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào. Nghi lễ được tổ chức nhằm mục đích cầu Thần nước (Yang Ia) ban cho nguồn nước dồi dào để phục vụ sinh hoạt, canh tác, sản xuất; cho cây cối, hoa màu phát triển tốt tươi, không bị sâu bọ phá hoại; mang lại mùa vụ bội thu, dân làng ấm no, khỏe mạnh. Theo quan niệm của đồng bào, dòng họ nào duy trì tốt lễ cúng giọt nước thì dòng họ được mạnh khỏe, con cháu đời đời thuận lợi phát triển kinh tế.

Lễ vật cúng bến nước của đồng bào Ba Na

Để chuẩn bị lễ cúng, già làng, chủ bến nước họp bàn với dân làng phân công thanh niên làm vệ sinh khu vực bến nước, sửa đường vào bến nước; phụ nữ thì dọn dẹp nhà cửa, đường xá vào buôn. Người dân trong buôn tùy điều kiện có thể đóng góp công sức, vật chất, tham gia nấu rượu cần, tập luyện đánh chiêng, chuẩn bị lễ vật cúng… Trong lễ cúng bến nước, các thầy cúng, già làng đảm nhiệm vai trò chủ trì.

Tái hiện lễ cúng tại bến nước theo phong tục của đồng bào Ba Na tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Đoài Phương, Hà Nội)

Lễ cúng giọt nước gồm nghi thức cúng xin phép tổ tiên gia chủ và nghi thức cúng thần bến nước. Nghi thức cúng xin phép tổ tiên được thực hiện nhằm mời tổ tiên về  dự lễ cúng và xin phép tổ chức lễ cúng; các lễ vật bao một quả trứng, rượu, thuốc lá (lá khô của cây thuốc lá) đặt vào phễu cuốn từ lá chuối. Lời cầu khấn trong nghi thức cúng xin phép được các thầy cúng lặp lại 3 lần trong lễ cúng.

Bà con dân làng lấy nước từ chính nguồn nước Yàng đã ban cho

Sau khi thực hiện nghi cúng xin phép tổ tiên, thầy cúng cùng dân làng sẽ di chuyển đến đầu nguồn nước để thực hiện nghi thức cúng thần bến nước. Lễ vật cúng gồm một thủ lợn kèm theo gan, miếng thịt nướng, màng mỡ, hai bình rượu cần, hai con gà và được đặt tất cả trên một cây nêu cúng; bốn bầu nước, một bát đồng đặt trên một phên tre. Đồng bào Ba Na quan niệm máu là phương tiện truyền dẫn sự sống, nên già làng lấy máu và gan của con vật hiến tế đặt quanh tai ghè rượu. Sau khi nước được rót vào ghè rượu, già làng đọc lời khấn cầu mong các vị thần bến nước phù hộ cho dân làng khỏe mạnh, có cuộc sống ấm no, mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu; mong thần nước ban cho dân làng nguồn nước tươi mát, tràn trề quanh năm.

Thầy cúng cầu khấn: “Ơ Yàng! Ơ Yàng nước, Yàng sông, Yàng suối… Hôm nay dân làng thành tâm tổ chức lễ cúng cảm ơn Yàng đã ban cho dân làng nguồn nước để nuôi sống con người và gia súc, cho cây cối trên rẫy ngoài vườn tốt tươi trĩu bông nặng hạt! Xin thỉnh mời các Yàng về đây chứng giám cho lòng thành của gia chủ và buôn làng. Ơ Yàng! Dân làng xin dâng lên chư vị thịt heo thịt gà và chóe rượu cần thơm ngon, xin mời chư vị thưởng thức. Cầu xin các vị phù hộ cho dân làng, ban cho dân làng nguồn nước dồi dào, ban cho dân làng sức khỏe, ấm no và mùa màng tươi tốt bội thu…”.

Sau khi thực hiện nghi thức cầu khấn và được các Yàng chấp thuận, thầy cúng sẽ lấy bầu nước đầu tiên từ nguồn nước để làm nghi thức “phê lép” tức thọ lộc. Già làng uống ngụm đầu tiên, rồi đến dân làng lần lượt truyền tay nhau để uống. Các cô gái sẽ hứng nước ở nguồn nước mang về làng; già làng và dân làng lần lượt lấy nước để rửa mặt, rửa chân, té nước vào nhau nhằm cầu mong những điều tốt lành. Tiếp theo, mọi người cùng hòa vào nhịp chiêng, điệu xoang, thưởng thức rượu cần và vui chơi tại nguồn nước…

Du khách trải nghiệm và vui chung niềm vui của đồng bào sau hoạt động tái hiện lễ cúng bến nước của đồng bào Ba Na tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam

Kết thúc lễ cúng, bà con dân làng cùng vào hội, diễn tấu cồng chiêng và hòa mình vào vòng xoang rộn rã thấm đượm tình đoàn kết, mừng cho lễ cúng bến nước của buôn làng đã thành công tốt đẹp.

Trung tâm Thông tin du lịch