Phum sóc Khmer Nam Bộ – Không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc

(TITC) – Giữa miền sông nước Nam Bộ, cộng đồng người Khmer nơi đây vẫn gìn giữ và phát triển mô hình phum – sóc độc đáo, nơi văn hoá và đời sống tâm linh hòa quyện giữa nhịp thở thanh bình của cuộc sống. Không chỉ là nơi cư trú, phum sóc là điểm hẹn của bản sắc Khmer qua từng nếp nhà, tiếng chuông chùa vang vọng, hàng thốt nốt soi bóng dòng kênh và những lễ hội rực rỡ sắc màu truyền thống. Đến đây, mỗi bước chân như chạm vào chiều sâu văn hoá, cảm nhận sự bình dị, nồng hậu và sức sống bền bỉ của cộng đồng Khmer nơi đất phương Nam.

Ảnh: nguyenthanhhung

Giữa miền sông nước Nam bộ, cộng đồng người Khmer nơi đây vẫn lưu giữ một cấu trúc cộng đồng đặc trưng: phum – sóc. Đây không chỉ là nơi cư trú mà còn là mạch nguồn văn hóa, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của người Khmer. Phum và sóc gắn bó ngày ngày với cánh đồng lúa, con rạch, mái chùa và những lễ hội truyền thống, tạo nên một không gian sống rất riêng.

Phum thường được hiểu là nhóm hộ gia đình sống gần nhau, trong khi sóc là liên kết nhiều phum hoặc một đơn vị cư trú lớn hơn có tổ chức xã hội và tín ngưỡng. Theo tài liệu, sóc (khu dân cư) là một đơn vị cư trú gồm một số phum, thuộc người dân tộc Khmer Nam Bộ. Đứng đầu sóc là me sóc.

Cấu trúc phum – sóc không chỉ là địa lý cư trú mà còn phản ánh đời sống cộng đồng: người dân cùng chung việc làm ruộng, cùng dự lễ chùa, cùng chăm lo nét văn hóa Khmer. Với mỗi phum, mỗi sóc, ngôi chùa thường đóng vai trò trung tâm – nơi diễn ra lễ hội, nơi trẻ em học chữ Khmer, nơi người lớn bàn việc cộng đồng và nơi tín ngưỡng được thực hiện. Nhiều thầy giáo Khmer vẫn miệt mài đứng lớp giữa phum để giáo dục tiếng Khmer và truyền lại bản sắc.

Cộng đồng phum – sóc nổi bật bởi tinh thần tương trợ lẫn nhau – từ việc dựng nhà, làm ruộng, đến tổ chức lễ hội chung như lễ dâng y Kathina, lễ hội Oóc Om Bóc, đua ghe Ngo… Mỗi khi lễ hội đến, mái nhà, con hẻm, sân chùa của sóc Khmer đều rộn rã tiếng cười, tiếng kèn, tiếng trống và dòng người từ trong phum đến ngoài phum tụ về chùa chung.

Du khách sẽ được hòa mình trong không gian văn hóa Khmer rực rỡ, thăm những ngôi chùa Khmer nổi tiếng, thưởng thức âm nhạc ngũ cung truyền thống, khoác lên mình những bộ trang phục truyền thống và cảm nhận nhịp sống thanh bình của vùng đất phum sóc.

Bảo tồn phum – sóc Khmer không chỉ là giữ từng mái nhà, từng con kênh, từng mái chùa, mà còn là giữ cả mạng lưới giá trị văn hóa: sự đoàn kết, tương trợ, lòng biết ơn tổ tiên, tín ngưỡng và cách người Khmer Nam Bộ sống hòa hợp với thiên nhiên. Chính vì vậy, mô hình phum sóc trở thành điểm nhấn trong chiến lược phát triển văn hóa – du lịch – cộng đồng, nơi mỗi chuyến đi không chỉ để tham quan mà còn để trải nghiệm và sẻ chia.

Trung tâm Thông tin du lịch