Phụ nữ bản địa – “linh hồn” khởi sắc của du lịch cộng đồng vùng cao

(TITC) – Du lịch cộng đồng đang ngày càng trở thành xu hướng phát triển bền vững ở nhiều địa phương miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tại những bản làng vốn quen thuộc với nương rẫy, bếp lửa, phụ nữ bản địa hôm nay không chỉ là người giữ gìn nếp nhà mà còn là những hướng dẫn viên nhiệt tình, những chủ homestay sáng tạo, góp phần làm thay đổi diện mạo kinh tế, xã hội và văn hóa bản địa.

Làm du lịch từ những gì sẵn có

Bản Tà Số 2, xã Chiềng Hắc, huyện Mộc Châu (Sơn La) là nơi sinh sống của 100% đồng bào dân tộc Mông. Trước kia, cuộc sống người dân gắn liền với nương ngô, nương mận, mùa gieo trồng và thu hoạch. Nhưng vài năm trở lại đây, làn gió mới từ du lịch cộng đồng đã mang đến đổi thay rõ rệt.

Chị Sùng Y Hoa là một trong những phụ nữ Mông tiên phong mở homestay tại bản. Nằm trên đỉnh đồi giữa vườn mận trĩu quả, Homestay Hoa Phong của vợ chồng chị đón khách từ cuối năm 2021. Để đáp ứng nhu cầu lưu trú, gia đình chị mạnh dạn vay vốn dựng thêm nhà, lắp đặt lò sưởi, bồn tắm gỗ, đồng thời giữ gìn những giá trị truyền thống trong từng góc nhà, bữa ăn, câu chuyện kể.

“Nhờ làm du lịch, tôi tự tin hơn khi giao tiếp với du khách, có thêm thu nhập, và quan trọng là phụ nữ trong gia đình được coi trọng tiếng nói hơn trước. Tôi mong nhiều gia đình khác trong bản cũng sẽ mạnh dạn phát triển như chúng tôi”, chị Hoa chia sẻ.

Theo anh Mùa A Lu – Trưởng bản Tà Số 2, du lịch cộng đồng đã thay đổi nếp nghĩ của bà con: “Phụ nữ hôm nay không chỉ là người giữ lửa trong bếp, mà còn trở thành hướng dẫn viên, nghệ nhân, người kể chuyện, giúp du khách hiểu và yêu văn hóa Mông”.

Nhạy bén lấp “khoảng trống” thị trường

Không chỉ dừng lại ở việc mở cửa đón khách, nhiều phụ nữ bản địa còn nhạy bén trong việc tìm hướng đi mới cho du lịch. Bản Bon (xã Mường Chiên, huyện Quỳnh Nhai, Sơn La) sở hữu cảnh quan hoang sơ như một viên ngọc thô. Nhận thấy xu hướng du lịch trải nghiệm ngày càng được ưa chuộng, chị Hoàng Thị Dung – chủ homestay bản Bon – đã lựa chọn cách tiếp cận khác biệt.

Qua các lớp tập huấn, chị Dung nhận ra rằng khách du lịch hiện nay không chỉ tìm nơi ngủ nghỉ, mà còn mong muốn hòa mình vào đời sống của người dân bản địa. Vì vậy, thay vì chỉ quảng bá cảnh đẹp, chị xây dựng các hoạt động trải nghiệm: thu hoạch nguyên liệu làm chẩm chéo, học chế biến món ăn dân tộc, bắt cá suối, thưởng thức trái cây ngay tại vườn… Mỗi trải nghiệm không chỉ thỏa mãn sự tò mò của du khách mà còn gắn liền với câu chuyện lịch sử, văn hóa phía sau.

Đặc biệt, chị Dung đã tận dụng mạng xã hội để quảng bá. Những video ngắn ghi lại cảnh du khách cười vui khi cùng người dân bắt cá, hay hình ảnh bữa cơm truyền thống quây quần, nhanh chóng thu hút hàng chục nghìn lượt xem. Nhờ đó, lượng khách đến bản Bon tăng mạnh, kéo theo thu nhập của người dân cải thiện rõ rệt.

“Chúng tôi không chỉ làm du lịch để kiếm sống, mà còn để giữ văn hóa, để con cháu sau này tự hào về bản làng mình”, chị Dung tâm sự.

Khi phụ nữ trở thành động lực thay đổi

Sự tham gia mạnh mẽ của phụ nữ đã và đang tạo nên những thay đổi sâu sắc trong đời sống cộng đồng. Từ chỗ chỉ quen với công việc gia đình, giờ đây họ trở thành những người chủ động kinh doanh, tiếp xúc với du khách trong và ngoài nước. Hình ảnh người phụ nữ bản địa tự tin thuyết minh, tổ chức trải nghiệm, giao tiếp bằng tiếng phổ thông hay thậm chí bằng ngoại ngữ, đang ngày càng phổ biến.

Điều này không chỉ mang lại thu nhập, mà còn nâng cao vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội. Họ có thêm tiếng nói trong quyết định kinh tế, trong định hướng phát triển của bản làng. Trẻ em được đến trường đầy đủ hơn, đời sống tinh thần phong phú hơn, bản sắc văn hóa cũng được gìn giữ và lan tỏa.

Các cấp Hội đồng hành cùng phụ nữ dân tộc

Nhận thấy vai trò quan trọng của phụ nữ trong phát triển du lịch cộng đồng, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Sơn La đã triển khai Đề án “Hỗ trợ hội viên phụ nữ phát triển kinh tế du lịch cộng đồng”. Nhiều hoạt động khảo sát, tập huấn, hỗ trợ vốn, cải tạo cơ sở hạ tầng đã được triển khai để đồng hành cùng hội viên.

Theo đại diện Hội LHPN tỉnh, mục tiêu là giúp phụ nữ dân tộc thiểu số không chỉ tham gia làm du lịch, mà còn làm chủ mô hình, tự tin sáng tạo sản phẩm đặc thù, xây dựng thương hiệu riêng. Qua đó, bản sắc văn hóa được gìn giữ, các nghề truyền thống được khôi phục, đời sống người dân ngày càng nâng cao.

Nhờ sự hỗ trợ kịp thời này, nhiều phụ nữ đã mạnh dạn khởi nghiệp từ du lịch cộng đồng. Họ trở thành cầu nối để đưa văn hóa bản địa ra thế giới, đồng thời mang lại sinh kế bền vững cho gia đình.

Hướng tới phát triển bền vững

Thực tế cho thấy, phụ nữ bản địa đang là lực lượng nòng cốt để du lịch cộng đồng vùng cao phát triển bền vững. Họ vừa là người bảo tồn di sản, vừa là người sáng tạo sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Trong giai đoạn tới, Sơn La nói riêng và nhiều tỉnh miền núi nói chung sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ phụ nữ trong đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng số, kỹ năng quản lý du lịch. Đây sẽ là chìa khóa giúp họ nâng cao năng lực cạnh tranh, sẵn sàng tham gia vào chuỗi giá trị du lịch quốc gia và quốc tế.

Sự thay đổi từ những mô hình cụ thể như bản Tà Số, bản Bon cho thấy: khi phụ nữ tự tin và được tạo điều kiện, du lịch cộng đồng không chỉ là sinh kế mà còn là động lực giữ gìn văn hóa và xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trung tâm Thông tin du lịch