Phong tục trữ củi của người Jrai (Gia Lai): Nét đẹp văn hóa thể hiện sự khéo léo và tính cộng đồng

(TITC) – Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, giữa những tiện nghi của bếp ga, bếp điện, người Jrai ở Gia Lai vẫn kiên trì gìn giữ một phong tục độc đáo: trữ củi. Đây không chỉ là cách chủ động nguồn chất đốt phục vụ sinh hoạt, mà đã trở thành một nét văn hóa truyền thống sâu sắc, thể hiện sự khéo léo, đảm đang của người phụ nữ Jrai và tinh thần cố kết cộng đồng bền chặt.

Ảnh minh họa: Báo Gia Lai

Nghệ thuật sắp xếp và biểu tượng của sự sung túc

Dạo bước qua các làng của người Jrai, đặc biệt là ở những ngôi làng như Tiêng 2 (xã Biển Hồ) hay xã Ia Tôr, không khó để bắt gặp hình ảnh những gầm nhà sàn hoặc một góc sân vườn được chất đầy củi khô. Củi được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau: cành cây khô trên rừng, cành bời lời, hay thân cây cà phê sau thu hoạch. Dù hình dáng thô mộc, dưới bàn tay khéo léo của người phụ nữ Jrai, chúng được sắp xếp một cách gọn gàng, ngay hàng thẳng lối, tạo thành những bức tường củi đều tăm tắp, đẹp mắt và vững chãi.

Đối với người Jrai, việc trữ củi không chỉ là công việc gia đình mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Các già làng kể rằng, một gia đình có gầm nhà sàn chất đầy củi và được sắp xếp ngăn nắp là minh chứng cho sự giàu có, sung túc. Đặc biệt, đó còn là thước đo để đánh giá sự siêng năng, khéo léo và đảm đang của người phụ nữ trong gia đình. Phong tục này ăn sâu vào tiềm thức, đến nỗi người con gái Jrai khi mới lên 10 tuổi đã được mẹ hướng dẫn cách đi kiếm củi và sắp xếp chúng sao cho thật gọn gàng, ngăn nắp, như một kỹ năng sống cần thiết trước khi “bắt chồng”.

Mỗi lần làng tổ chức lễ hội hay triển khai công việc quan trọng, người dân cùng nhau góp củi để phục vụ cho việc nấu nướng, đốt lửa trại. Ảnh: Báo Gia Lai

Củi: Món quà của tình thân và sự gắn kết cộng đồng

Vượt ra ngoài giá trị sử dụng, củi còn mang trong mình ý nghĩa xã hội và tình cảm sâu sắc trong đời sống người Jrai.

Củi được xem như một món quà ý nghĩa để tặng người thân trong những dịp quan trọng. Đó có thể là món quà sui gia trao nhau trước hoặc sau khi tổ chức đám cưới cho con cái, thể hiện sự quan tâm và trách nhiệm của hai bên gia đình. Trong những lúc gia đình có tang ma, củi cũng được mang đến để phục vụ việc nấu nướng, chia sẻ gánh nặng với người thân.

Đặc biệt, mỗi khi làng tổ chức lễ hội hoặc có công việc quan trọng, người dân lại cùng nhau góp củi về tập trung tại khuôn viên nhà rông. Lượng củi dồi dào này không chỉ phục vụ cho việc nấu nướng các món ăn truyền thống mà còn để đốt lửa trại, tạo không khí ấm cúng, gắn kết. Tùy theo từng gia đình mà mức độ đóng góp khác nhau, thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự đồng lòng vì việc chung của cả làng.

Giá trị bền vững trong cuộc sống hiện đại

Dù ngày nay nhiều gia đình đã có bếp ga, bếp điện hiện đại, nhưng người Jrai vẫn kiên trì duy trì phong tục trữ củi. Với họ, việc làm này không chỉ khẳng định giá trị truyền thống, mà còn là cách để lưu giữ những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ trong gia đình. Đồng thời, việc cho củi người thân, hay đóng góp củi cho các công việc chung của làng, góp phần thắt chặt tình cảm anh em, tạo nên sự cố kết cộng đồng vững bền – một giá trị cốt lõi làm nên sức sống của văn hóa Jrai nơi đại ngàn.

Trung tâm Thông tin du lịch