Nhà Gươl – Biểu tượng văn hóa thiêng liêng của người Cơ Tu
Nhà Gươl thường được dựng ở vị trí trung tâm làng, trên khu đất rộng và thoáng, xung quanh là những ngôi nhà sàn truyền thống của bà con. Kiến trúc nhà Gươl thể hiện rõ sự tài hoa, khéo léo của những nghệ nhân Cơ Tu. Mái nhà cao vút hình mũi thuyền, khung gỗ lớn được làm từ những loại gỗ bền chắc của núi rừng, kết cấu hoàn toàn thủ công bằng dây mây, tre nứa. Từ xa nhìn lại, nhà Gươl nổi bật giữa không gian xanh thẳm của núi rừng, như một biểu tượng của sức sống và tinh thần mạnh mẽ của người Cơ Tu.
Điểm đặc sắc nhất của nhà Gươl chính là nghệ thuật điêu khắc truyền thống. Trên các cột gỗ, vách nhà, bà con trang trí bằng những hoa văn mô phỏng núi rừng, sông suối, động vật, con người và các biểu tượng thiêng của cộng đồng. Mỗi họa tiết đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh quan niệm về vạn vật hữu linh và mối liên hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên. Những tượng gỗ chạm khắc quanh Gươl thường tái hiện các nghi lễ, các vị thần bảo hộ hoặc hình ảnh chiến binh, góp phần tạo nên không gian linh thiêng và trầm mặc.
Nhà Gươl là nơi diễn ra những nghi lễ quan trọng nhất của làng Cơ Tu: lễ ăn mừng lúa mới, lễ dựng cây nêu, lễ cầu mùa, lễ cúng thần rừng… Đây cũng là nơi tổ chức các lễ hội truyền thống, múa tâng tung da dá, hòa vang tiếng cồng chiêng và rượu cần nồng ấm. Mỗi khi có sự kiện lớn, người dân trong làng lại tụ hội về Gươl, cùng nhau bàn việc chung, chia sẻ buồn vui, hát lý, kể khan (sử thi), tái hiện đời sống tinh thần phong phú của tộc người Cơ Tu.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, nhà Gươl còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng đúng nghĩa. Tại đây, các già làng truyền dạy luật tục, phong tục, những bài học về đạo lý và cách ứng xử trong cộng đồng cho lớp trẻ. Nhà Gươl vì thế trở thành không gian giáo dục truyền thống, nơi kết nối các thế hệ, duy trì nếp sống văn hóa và tạo nên sự gắn bó bền chặt trong từng gia đình, dòng tộc.
Trong phát triển du lịch cộng đồng ở các xã miền núi của Đà Nẵng như Hòa Bắc, Gươl trở thành điểm nhấn văn hóa độc đáo thu hút du khách. Nhiều đoàn khách đến đây để tìm hiểu kiến trúc truyền thống, trải nghiệm lễ hội, giao lưu văn hóa và cảm nhận tinh thần mến khách, chân chất của người Cơ Tu. Bên cạnh đó, chính quyền và người dân địa phương cũng chú trọng gìn giữ, phục dựng và phát huy giá trị của Gươl như một cách bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý giá.
Nhà Gươl của người Cơ Tu không chỉ là công trình kiến trúc, mà còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa, là nơi linh hồn cộng đồng trú ngụ. Giữa đại ngàn Đà Nẵng, Gươl vẫn bền bỉ đứng đó như chứng nhân của lịch sử, của tinh thần đoàn kết và của tình yêu thiên nhiên, quê hương của người Cơ Tu.
Trung tâm Thông tin du lịch
