Người thắp hồn văn hóa Khmer giữa lòng Gò Quao
(TITC) – Hơn ba thập niên gắn bó với nghệ thuật dân gian, nghệ nhân Danh Tiền, ngụ tại ấp An Thọ, xã Gò Quao (An Giang), vẫn miệt mài giữ cho những giai điệu, điệu múa và sắc màu truyền thống của người Khmer được ngân vang giữa đời sống hôm nay. Với ông, đó không chỉ là đam mê, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng với dân tộc và thế hệ sau.
Người nghệ nhân giữ lửa văn hóa
Chiều Gò Quao lấp lánh nắng, con đường nhỏ dẫn du khách đến ngôi nhà đơn sơ của ông Danh Tiền, nơi lưu giữ cả một “bảo tàng thu nhỏ” về văn hóa Khmer. Trong căn nhà ấy, những bộ trang phục truyền thống, chiếc mão, mặt nạ và nhạc cụ dân tộc được ông trân quý sắp đặt cẩn trọng. Mỗi vật dụng là một câu chuyện, một phần ký ức của dân tộc Khmer Nam Bộ.
Nghệ nhân Danh Tiền dạy cháu nội cách phối màu sắc để mặt nạ thể hiện được tính cách nhân vật. Ảnh: internet
Am hiểu và thành thạo nhiều loại nhạc cụ, ông còn sáng tác kịch bản, biên đạo múa, dàn dựng tiết mục dân gian. Hơn 30 năm qua, ông dành phần lớn thời gian truyền dạy nghệ thuật múa, hát và nhạc cụ truyền thống cho lớp trẻ. Nhờ ông, hàng trăm người con Khmer biết cầm trống, đánh chiêng, múa uyển chuyển theo nhịp điệu dân tộc.
Từ niềm say mê ấy, ông tập hợp con cháu và thanh niên trong vùng lập nên đội văn nghệ Khmer ấp An Thọ, thường xuyên biểu diễn trong các lễ hội Chol Chnam Thmay, Ok Om Bok hay Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch dân tộc Khmer. Các tiết mục do ông dàn dựng luôn mang nét duyên dáng, sáng tạo, đạt nhiều giải thưởng cao trong tỉnh và toàn quốc, nổi bật là giải Xuất sắc tại Liên hoan Dân ca Việt Nam lần thứ V (2015).
Không chỉ là người thầy tận tâm, ông còn là người truyền cảm hứng. Trong từng buổi tập, ông kiên nhẫn chỉnh sửa cho học trò từng động tác, từng nhịp múa sao cho “đúng hồn, đúng bản sắc Khmer”. Nhiều học trò của ông nay đã trở thành trụ cột trong phong trào văn nghệ địa phương, tiếp nối con đường bảo tồn văn hóa truyền thống.
Thổi hồn vào từng chiếc mặt nạ
Ngoài khả năng biểu diễn, ông Danh Tiền còn đam mê chế tác mão và mặt nạ, những đạo cụ đặc biệt trong các điệu múa rô băm, dù kê của người Khmer Nam Bộ. Với ông, đây là phần linh hồn không thể thiếu trong nghệ thuật diễn xướng dân gian.
“Mỗi chiếc mặt nạ thể hiện một tính cách, một tâm hồn. Làm mặt nạ khó nhất là phải thổi được hồn cho nhân vật mà muốn làm được điều đó, người nghệ nhân phải hiểu sâu sắc văn hóa Khmer,” ông chia sẻ.
Tất cả đều được ông làm thủ công tỉ mỉ: từ việc chọn màu, nắn khuôn đến từng nét vẽ thể hiện cảm xúc nhân vật. Ông còn dạy cháu nội cách phối màu sao cho hài hòa, sống động như cách gieo hạt giống văn hóa vào tâm hồn thế hệ kế cận.
Trong gia đình, ông coi việc truyền lại niềm đam mê và kỹ năng biểu diễn là bổn phận lớn nhất. Ông dạy con cháu hát, múa, chơi nhạc cụ, làm đạo cụ để mỗi thế hệ đều biết gìn giữ nét đẹp văn hóa dân tộc. “Tôi chỉ mong mai này, dù tôi không còn, tiếng trống, tiếng đàn Khmer vẫn còn vang mãi,” ông bộc bạch.
Với những đóng góp không ngừng nghỉ, năm 2013, ông Danh Tiền được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp văn hóa, thể thao và du lịch”; năm 2019, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Ưu tú” – phần thưởng ghi nhận cống hiến xuất sắc trong việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc.
Không chỉ góp phần bảo tồn nghệ thuật Khmer, ông còn là người vun đắp đời sống tinh thần cho cộng đồng. Với người dân ấp An Thọ, ông Danh Tiền là “cây đại thụ” của phong trào văn nghệ quần chúng, người đã giúp đưa âm nhạc, điệu múa Khmer lan tỏa sâu rộng, làm phong phú thêm bản sắc địa phương và góp phần xây dựng nông thôn mới ở Gò Quao.
Trung tâm Thông tin du lịch
