Hương vị đại ngàn: Văn hóa và ẩm thực Tà Ôi giữa lòng A Lưới (TP. Huế)
(TITC) – Giữa thung lũng biên giới A Roàng (A Lưới, TP Huế), khi màn đêm buông xuống, ánh lửa bập bùng soi rọi từng nếp nhà sàn, từng gương mặt rạng rỡ bên ché rượu cần thơm nồng. Trong không khí ấy, những hương vị đặc trưng của ẩm thực Tà Ôi như đánh thức mọi giác quan, đưa du khách vào một hành trình khám phá văn hóa bản địa đầy hấp dẫn.
Từ khắp các homestay, du khách tấp nập đổ về khu trung tâm A Roàng cũ – nơi được ví như “trái tim” văn hóa của người Tà Ôi. Tại đây, không chỉ có tiếng cồng chiêng vang vọng giữa đại ngàn, điệu múa Azưng Radoóc và Azưng Zêl uyển chuyển mà còn có sự hiện diện của cả một thế giới ẩm thực mang đậm dấu ấn núi rừng, mộc mạc nhưng đầy mê hoặc.
Món bánh a quát (còn gọi là bánh tình yêu) của người Tà Ôi. Ảnh Báo Dân tộc & phát triển
Đặc sản đầu tiên khiến du khách không thể quên là rượu cần và rượu đoak – hai loại rượu truyền thống được ủ men từ lá cây rừng và gạo nếp, có vị chua nhẹ, ngọt thanh nhưng đủ để làm lòng người chếnh choáng. Trong ánh lửa hồng, những chàng trai, cô gái Tà Ôi mời rượu bằng tất cả sự thân tình, khiến mỗi vị khách như trở thành một phần của buôn làng.
Ẩm thực người Tà Ôi không chỉ là bữa ăn mà đó là câu chuyện của núi rừng, là nhịp sống đằm thắm và gắn bó với thiên nhiên. Những món ăn nơi đây chủ yếu làm từ rau rừng, gạo nương, cá suối và gia vị đặc biệt như tiêu rừng (axoar), lá bưởi non (ala pis), lá lốt (lau loaq), lá môn vọt (atâk)… tạo nên hương vị vừa lạ lẫm vừa gần gũi.
Trong những mùa lễ hội hay dịp trọng đại của buôn làng người Tà Ôi, ẩm thực dân tộc chiếm một vị trí quan trọng
Trong kho tàng ẩm thực độc đáo ấy, hai món bánh truyền thống nổi bật nhất là a quát (bánh sừng trâu) và a deep man (bánh nếp vừng). Bánh a quát không chỉ là món ngon mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, là biểu tượng cho tình yêu và sự gắn kết bền chặt. Theo truyền thống, mỗi cô gái Tà Ôi khi về nhà chồng đều tự tay làm một cặp bánh a quát: một chiếc lớn tượng trưng cho chàng trai, một chiếc nhỏ tượng trưng cho cô gái. Bánh được gói khéo léo từ nếp nương và lá chuối, mang trọn sự chăm chút và tâm huyết cho ngày vui trọng đại.
Bên cạnh đó, a deep man lại gây ấn tượng bởi sự mộc mạc. Là món bánh không nhân, không gia vị, nhưng lại khiến người thưởng thức nhớ mãi bởi vị dẻo thơm của nếp giã nhuyễn quyện cùng vừng rang. Bánh được nắn thành khối dài, sau đó cắt lát và xếp thành hình tròn, như vòng tay mở rộng đón khách phương xa.
Một nguyên liệu quý hiếm làm nên nét đặc sắc trong ẩm thực Tà Ôi là gạo nếp than Cu Char được người Tà Ôi, Pa Cô xem như “hạt ngọc của Giàng”. Khi còn ngậm sữa, hạt gạo có màu đen óng, khi nấu lên vẫn giữ được sắc đen tự nhiên, dẻo quánh và tỏa mùi thơm ngậy. Từ nếp Cu Char, người dân chế biến nên món a deep ihoat (xôi hông) và a deep ihoor (xôi thui ống, hay còn gọi là cơm lam), đặc sản thường chỉ xuất hiện trong những dịp lễ hội hay ngày trọng đại.
Ngày nay, du lịch đã trở thành “ngọn lửa” tiếp thêm sức sống cho vùng biên viễn A Roàng. Hệ thống homestay, trường học, trạm y tế, đường giao thông… được đầu tư xây dựng, khiến cuộc sống người dân nơi đây khởi sắc từng ngày. Xe ô tô đã có thể vào tận các thôn bản, đèn điện thắp sáng mọi mái nhà, điều mà trước đây là niềm mơ ước xa vời của bà con vùng cao.
Sự phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa đã giúp ẩm thực Tà Ôi không chỉ là những món ăn dân dã mà trở thành đặc sản văn hóa, được giới thiệu đến bạn bè bốn phương. Hiếm nơi nào như A Roàng, mà ẩm thực bản địa lại được “thương mại hóa” một cách tinh tế, vừa giữ được hồn cốt văn hóa, vừa mang đến trải nghiệm hấp dẫn cho du khách.
Đến A Lưới, thưởng thức một bữa cơm giữa đại ngàn, nhâm nhi rượu cần, xem múa cồng chiêng… là cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp dung dị mà sâu sắc của người Tà Ôi – một vẻ đẹp lắng đọng trong từng món ăn, từng nụ cười và từng nhịp sống hòa quyện với thiên nhiên.
Trung tâm Thông tin du lịch
