Bảo tồn văn hóa miền Trung: Sức sống mới từ du lịch cộng đồng
(TITC) – Giữa đại ngàn Trường Sơn, nơi những bản làng của người Cơ Tu, Tà Ôi, Hrê, Cor… từng lặng lẽ với nhịp sống riêng, thì nay, tiếng cồng chiêng, điệu múa, lời khấn lễ lại đang ngân vang, thắp lên một hành trình hồi sinh mạnh mẽ. Những gì từng là di sản tưởng chừng mai một đang dần được đánh thức và lan tỏa, nhờ sự gắn kết giữa văn hóa bản địa và du lịch bền vững.
Trước đây, các lễ hội như mừng lúa mới, ăn thề, cầu mùa… chỉ là phần thiêng liêng của đời sống cộng đồng, gói gọn trong phạm vi làng bản. Giờ đây, chúng đã trở thành những sự kiện văn hóa độc đáo, thu hút du khách tìm về trải nghiệm. Những mái nhà Gươl vẫn giữ nguyên dáng hình mộc mạc, những bộ trang phục truyền thống được mặc lên không phải để trưng bày, mà để sống lại một cách tự nhiên trong không gian lễ hội.
Bản làng giữa đại ngàn Trường Sơn giữ nguyên nét mộc mạc, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu trải nghiệm văn hóa. Ảnh Báo Văn Hóa
Tại A Lưới (TP Huế), lễ hội mừng lúa mới của người Tà Ôi không chỉ được phục dựng đều đặn, mà còn có sự tham gia của cả nghệ nhân, chính quyền lẫn du khách. Ở Ba Tơ (Quảng Ngãi), người Hrê đang biến lễ hội truyền thống thành sự kiện thường niên, lôi cuốn học sinh, sinh viên và du khách hòa mình vào không khí đậm bản sắc.
Điểm đáng quý là những hoạt động không còn dừng ở trình diễn, mà mang tính trải nghiệm rõ nét: dạy gói bánh, kể chuyện cổ tích bằng tiếng dân tộc, làm thử nghề thủ công truyền thống… Văn hóa bản địa không chỉ được xem, mà còn được chạm, được sống cùng.
Không ít địa phương như A Lưới (TP Huế), Hòa Bắc, Đông Giang (Đà Nẵng), Trà Bồng (Quảng Ngãi)… đang triển khai mô hình du lịch cộng đồng gắn văn hóa – sinh thái. Du khách được hóa thân làm rể, uống rượu cần, cùng dựng nhà Gươl, hát lý, hát vọ, tham gia các điệu dân vũ truyền thống.
Điều quan trọng là văn hóa không bị “đóng khung” trong các tiết mục biểu diễn đơn lẻ. Thay vào đó, di sản sống được đưa vào không gian hiện tại và có lộ trình, có người dẫn truyền, có đối tượng cụ thể. Văn hóa không chỉ tồn tại, mà tiếp tục sinh sôi.
Tại Hòa Bắc, mô hình du lịch cộng đồng của người Cơ Tu không chỉ giúp gìn giữ bản sắc, mà còn tạo sinh kế ổn định cho hàng chục hộ dân từ đan lát, may mặc truyền thống đến làm hướng dẫn viên. Khi văn hóa trở thành trung tâm phát triển, người dân có lý do để ở lại với quê hương, thay vì bỏ bản đi làm ăn xa.
Dù vậy, không phải mô hình nào cũng đi đúng hướng. Một số nơi còn tình trạng “dàn dựng văn hóa” để phục vụ nhu cầu xem cho vui, thiếu sự chỉn chu về trang phục, không gian hay nghi lễ. Có những lễ hội bị rút ngắn, đơn giản hóa để tiết kiệm thời gian, khiến ý nghĩa truyền thống bị phai nhạt.
Sự thiếu hụt thế hệ kế cận, đặc biệt là lớp trẻ cũng là bài toán nan giải. Không ít thanh niên rời làng lên phố, để lại khoảng trống lớn trong việc tiếp nối ngọn lửa văn hóa dân tộc. Nếu không có chính sách phù hợp để giữ chân người trẻ trong chính cộng đồng, việc bảo tồn di sản sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Các chuyên gia văn hóa cho rằng, muốn du lịch gắn với văn hóa bền vững, phải trao quyền cho cộng đồng và thể chế hóa các chính sách bảo tồn. Cần đưa yếu tố di sản vào quy hoạch phát triển, tích hợp với giáo dục, truyền thông, đồng thời có hỗ trợ tài chính và nâng cao năng lực cho chính người dân địa phương.
Khi lễ hội không còn là tiết mục biểu diễn mà là cách sống, khi nghệ thuật được gìn giữ như linh hồn cộng đồng, thì văn hóa sẽ không chỉ sống lại, mà còn lan tỏa bền vững trong từng bước chân du khách và từng thế hệ người bản địa.
Trung tâm Thông tin du lịch
