Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải – điểm sáng du lịch cộng đồng Thái Nguyên
(TITC) – Đến Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, du khách sẽ được trải nghiệm các hoạt động văn hóa, đời sống đặc sắc của đồng bào Tày. Hơn thế, du khách sẽ được chứng kiến một “cộng đồng” đúng nghĩa, bởi họ cùng làm việc vì một mục tiêu chung bảo tồn văn hóa Tày và phục vụ khách du lịch. Họ ăn chung một nồi cơm, tiêu chung một ví tiền, cùng chăm sóc người lớn tuổi, dạy dỗ thế hệ tương lai…
Du khách nghe giới thiệu về Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải. Ảnh: TITC
Đồng bào đánh mõ báo hiệu nhà có khách theo phong tục người Tày. Ảnh: TITC
Nhắc đến Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải – Thái Nguyên, hẳn nhiều du khách sẽ không còn lạ lẫm. Họ làm du lịch cộng đồng tốt, được du khách đón nhận. Họ cũng cảm thấy tự hào vì những gì họ đã làm. Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải được xây dựng với mục đích ban đầu là bảo tồn văn hóa dân tộc Tày. Về sau, nơi đây dần dần được lan tỏa, thu hút ngày càng đông du khách trong và ngoài nước. Khu bảo tồn hiện chia thành nhiều khu vực như khu bảo tồn, khu ẩm thực, khu nghỉ dưỡng, khu vui chơi giải trí, tổ chức sự kiện…
Đồng bào giới thiệu về vật dụng cầu may mắn theo văn hóa Tày. Ảnh: TITC
Đến với Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, du khách sẽ được đắm mình giữa thiên nhiên tươi xanh với những con người mộc mạc, hồn hậu trong sắc áo chàm; được nghe các làn điệu hát Then mượt mà, thưởng thức những món ăn độc đáo của bản làng. Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho loại hình du lịch nghỉ dưỡng, dã ngoại, du lịch cộng đồng, trải nghiệm cuộc sống, ẩm thực cùng bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào Tày.
Du khách nếm rượu và nghe giới thiệu về bí quyết chứng cất rượu truyền thống của đồng bào. Ảnh: TITC
Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải do bà Nguyễn Thị Thanh Hải thành lập, là khu du lịch tư nhân đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên được công nhận là điểm đến du lịch địa phương. Bà Nguyễn Thị Thanh Hải kỳ công sưu tầm những ngôi nhà sàn của đồng bào dân tộc Tày, Nùng từ vùng ATK Định Hóa về để bảo tồn, tạo nên một làng nhà sàn độc đáo, trong đó có nhiều ngôi nhà có tuổi đời đã ngót 100 năm. Bà Nguyễn Thị Thanh Hải cũng đã tốn nhiều công sức trồng cây, cải tạo vùng đất, vận động các gia đình người Tày, Nùng về sinh sống tại làng. Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải dần phát triển, đồng bảo về sống càng nhiều, tạo sức lan tỏa, thu hút ngày càng đông du khách trong và ngoài nước.
Đồng bào mời du khách uống nước lá ở nhà thuốc. Ảnh: TITC
Hiện Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải có 150 người cùng sinh sống, có gia đình 4 thế hệ cùng ở. Ngoài dân tộc Tày, Nùng ban đầu, về sau còn có các dân tộc Kinh, Sán Chay và Dao đến sinh sống tại làng. Khu bảo tồn cũng xây được gân 30 nếp nhà sàn, mỗi ngôi nhà sàn đều có nhiệm vụ riêng, nhà thì làm thuốc nam, nhà thì làm chè xanh, nhà làm rượu, nhà bảo tồn hát then… Theo bà Lê Thị Nga, Phó Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, cộng đồng các gia đình sống ở Thái Hải quần bên nhau như những người thân trong một đại gia đình. Công việc hằng ngày của họ là trồng cây rừng, trồng rau, trồng chè, tăng gia sản xuất và tham gia hoạt động du lịch, bảo tồn những nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
Du khách quốc tế trải nghiệm cùng ăn, cùng ở tại nhà truyền thống của đồng bào. Ảnh: TITC
Một ngày ở Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải bắt đầu từ 5 giờ sáng. Sau một hồi mõ báo hiệu bình minh, các nhà thúc nhau dậy. Đàn ông cời bếp, thổi lửa, mài dao chuẩn bị cho một ngày lao động. Đàn bà, con gái ra giếng làng gánh nước về đổ chum, nấu nước pha trà. Sau khi ăn sáng, bà con mỗi người một việc: lấy củi, trồng rau, chăn nuôi gà lợn, đánh bắt cá, trẻ nhỏ đến lớp học; một nhóm khác vào vị trí đón tiếp khách tham quan. Đại gia đình chúng tôi ăn chung một nồi cơm, uống chung một dòng nước. Ai nấy đều biết thương yêu nhau. “Những ngày mùng Một, ngày Rằm, Tết cơm mới, đầu Xuân… bản làng đều thực hiện một số nghi thức truyền thống” – bà Lê Thị Nga chia sẻ.
Du khách trải nghiệm tại nhà bánh. Ảnh: TITC
Hành trình tham qua, trải nghiệm Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải đưa du khách di chuyển theo một mạch khám phá đầy cảm xúc. Mỗi nếp nhà không chỉ giữ hồn cốt truyền thống mà còn mở ra những trải nghiệm đầy thú vị. Ở nhà Thuốc, du khách được mời chén nước mát gan, lắng nghe câu chuyện về kho tàng dược liệu quý của núi rừng, nơi đồng bào vẫn ngày ngày hái lá, bào chế thành thuốc chữa bệnh cho người trong làng và khách phương xa.
Du khách thưởng thức và nghe giới thiệu về sản phẩm chè sạch do đồng bào tự làm. Ảnh: TITC
Nhà Chè hòa quyện hương thơm những lá chè xanh mới hái. Du khách được tìm hiểu quy trình trồng, sao, ướp chè; được thưởng thức chén trà nóng thơm ngát, kèm theo miếng bánh khảo đạm hương vị truyền thống. Tới nhà Rượu, du khách được nghe kể về bí quyết chưng cất rượu theo phương pháp cổ truyền. Trong mùi khói bếp quyện hương thơm men lá, du khách được nhấp nháp chén rượu cay nồng, thưởng thức miếng chè lam dẻo ngọt.
Đồng bào tự làm các sản phẩm phục vụ nhu cầu hàng ngày và quà lưu niệm cho du khách. Ảnh: TITC
Ở nhà Bánh, hương lá gai quyện cùng nếp mới đậm đà. Chiếc bánh gai đen nhánh, dẻo ngọt, được gói ghém bằng tất cả sự khéo léo của bàn tay người phụ nữ Tày. Nơi đây cũng chính là bếp chung để nấu bánh chưng, bánh gai, chè lam phục vụ cả làng cũng như nhu cầu của du khách. Ở đây, du khách còn được chiêm ngưỡng những đôi bàn tay tài hoa đang cần mẫn với tre, nứa, đan thành chiếc giỏ, chiếc nong, chiếc rổ… vừa phục vụ đời sống thường ngày, vừa trở thành món quà lưu niệm bình dị nhưng đậm hồn bản xứ.
Cộng đồng cùng chung tay bảo tồn văn hóa truyền thống. Ảnh: TITC
Đến với Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải, du khách còn được phục vụ nhiều món ăn truyền thống như khau nhục, lợn quay, ốc xào măng chua, canh gà nấu mẻ… hay những món ăn lạ miệng chế biến từ mầm lạc, sâu chít, châu chấu, dế mèn, ốc sên, thằn lằn…; tham gia các lễ hội độc đáo của người Tày, Nùng; chơi các trò dân gian; thưởng thức, tìm hiểu về nghệ thuật hát then, đàn tính… Bên cạnh đó, du khách có thể cùng bà con trồng rau, hái chè, làm nhà sàn, thả lưới bắt cá, múa chày giã cốm… để hiểu hơn về đời sống của người dân bản địa vùng đất này.
Đầu năm 2023, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải đã được Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) vinh danh là “Làng Du lịch tốt nhất thế giới năm 2022”. Mới đây nhất, tháng 9/2025, tại Lễ trao giải thưởng du lịch Việt Nam 2025, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải đã được xướng tên ở 02 hạng mục: “Nhà hàng ăn uống phục vụ khách du lịch tốt nhất” và “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.
Trung tâm Thông tin du lịch
