Thạch đen Cao Bằng – Hương vị mát lành trong văn hóa ẩm thực người Tày
(TITC) – Cao Bằng không chỉ nổi tiếng với cảnh quan hùng vĩ, những thác nước kỳ vĩ hay di tích lịch sử thiêng liêng, mà còn được biết đến như cái nôi của nhiều sản vật độc đáo. Trong đó, thạch đen – món ăn dân dã gắn bó với đời sống của đồng bào Tày – đã trở thành một đặc sản vừa quen vừa lạ, nhưng vẫn nức tiếng gần xa.
Thạch đen Cao Bằng có vị thanh mát, tốt cho sức khỏe (Ảnh: caobangtourism.vn)
Thạch đen Cao Bằng được chế biến từ cây thạch đen mọc tự nhiên trên các triền núi, nương rẫy của Cao Bằng. Cây thạch đen có thân nhỏ, lá mọc đối, được người dân thu hái vào mùa hè, phơi khô rồi nấu lấy nước. Khi để nguội, nước sẽ đông lại thành khối thạch màu đen óng ánh, mềm mát và có mùi thơm dịu. Món ăn này từ lâu đã là thức quà giải nhiệt không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của người Tày.
Cách chế biến thạch đen tương đối cầu kỳ. Sau khi thu hoạch, cây được rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô. Khi nấu, người ta thường cho thêm chút tro bếp rây mịn hoặc nước vôi trong để tạo độ đông kết chắc hơn. Phần nước sau khi lọc sẽ dần chuyển màu xanh đậm, rồi nguội lại thành khối thạch đen mát lạnh. Thạch thành phẩm được cắt thành từng miếng nhỏ, dùng kèm với đường phèn, mật mía hay nước cốt dừa, mang đến vị ngọt thanh, mát rượi, rất hợp khẩu vị trong những ngày nắng nóng.
Không chỉ là món ăn giải khát, thạch đen còn được coi như vị thuốc dân gian. Theo kinh nghiệm của người Tày, thạch đen có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, mát gan, hỗ trợ tiêu hóa, phù hợp với nhiều lứa tuổi. Chính vì vậy, vào mùa hè, từ phiên chợ vùng cao đến những bữa cơm gia đình, đâu đâu cũng dễ dàng bắt gặp bát thạch đen giản dị nhưng đầy hấp dẫn.
Trong vài năm gần đây, thạch đen Cao Bằng đã vượt ra khỏi phạm vi địa phương để trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị kinh tế. Nhờ khí hậu và thổ nhưỡng đặc trưng, cây thạch đen ở Cao Bằng cho chất lượng vượt trội, sợi thạch dẻo, mềm và hương vị thơm ngon hơn so với nhiều vùng khác. Năm 2020, sản phẩm “Thạch đen Cao Bằng” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận Chỉ dẫn địa lý, mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu, đưa sản phẩm vươn xa hơn trên thị trường trong và ngoài nước.
Đối với đồng bào Tày, cây thạch đen không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là một phần văn hóa gắn bó từ đời này sang đời khác. Nghề trồng và chế biến thạch đen được gìn giữ, truyền dạy cho con cháu như một niềm tự hào. Mỗi bát thạch đen mộc mạc không chỉ là món ăn giải nhiệt, mà còn chứa đựng cả tình yêu quê hương, sự khéo léo và tinh túy từ đôi bàn tay đồng bào Tày ở Cao Bằng.
Trung tâm Thông tin du lịch
