Nhạc ngũ âm – Thanh âm di sản Khmer Nam Bộ

(TITC) – Trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Khmer ở Đồng bằng sông Cửu Long, bên cạnh những giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, văn hóa, nhạc ngũ âm luôn được xem là “kho báu” âm nhạc truyền đời. Với người Khmer, đây không chỉ là tiếng nhạc trong lễ hội, mà là thanh âm của niềm tin, của sự giao hòa giữa con người với thần linh và đất trời.

Các nghệ nhân biểu diễn nhạc ngũ âm. Ảnh: TITC

Dàn nhạc ngũ âm (Pinn Peat) của người Khmer được cấu thành từ năm bộ nhạc cụ: bộ đồng, bộ sắt, bộ mộc, bộ hơi và bộ da. Mỗi loại mang sắc âm riêng, nhưng khi hòa tấu lại tạo nên bản giao hưởng đầy tầng bậc, khi thì sâu lắng, trầm hùng, khi lại trong trẻo, ngân vang, du dương, hào hùng.

Nhạc ngũ âm vốn không có lời, nhưng lại mang sức gợi lớn. Âm thanh của dàn nhạc kết hợp cùng những điệu múa uyển chuyển của người phụ nữ Khmer đã trở thành nét biểu trưng cho văn hóa phum sóc. Mỗi đội ngũ âm thường có 5 – 6 nhạc công, phối hợp thuần thục trong từng nhịp trống, tiếng kèn, tiếng cồng.

Nhạc ngũ âm đã đi vào đời sống thường nhật của người dân Nam Bộ. Ảnh: TITC

Một dàn nhạc ngũ âm truyền thống đầy đủ gồm 9 loại nhạc cụ: Kèn Srolai Pinn Peat (bộ hơi); đàn Rôneat Ek, Rôneat Thung (bộ mộc); Rôneat Đek (bộ sắt); Kuông Vông Tôch, Kuông Vông Thum, Chhưng (bộ đồng); trống Samphô, trống Skô Thum (bộ da). Khi biểu diễn, nhạc công Khmer luôn mở đầu bằng bài nhạc cúng Tổ – thể hiện lòng biết ơn tổ nghề, sau đó mới đến các khúc vui tươi, rộn rã của lễ hội.

Nhạc ngũ âm không đơn thuần chỉ là âm nhạc mà còn mang tính gần gũi, thân thuộc, thiêng liêng, cao quý trong đời sống sinh hoạt văn hóa của bà con đồng bào dân tộc Khmer.

Trước đây, nhạc ngũ âm chỉ được trình tấu trong chùa hoặc các nghi lễ tôn giáo, tang ma. Cùng với thời gian, để bảo tồn và lan tỏa giá trị nghệ thuật truyền thống, nhiều địa phương Khmer Nam Bộ đã chủ động đưa nhạc ngũ âm vào giảng dạy, biểu diễn tại các trường dân tộc nội trú và đoàn nghệ thuật Khmer. Cùng với việc giảng dạy, các tỉnh có đông đồng bào Khmer còn tổ chức liên hoan, hội thi trình diễn nhạc ngũ âm nhằm khơi dậy niềm đam mê, phát hiện tài năng trẻ.

Đông đảo người dân đến chiêm ngưỡng và thưởng thức. Ảnh: TITC

Đặc biệt, ngày 20/12/2019, nhạc Ngũ âm của người Khmer ở Sóc Trăng (nay là tỉnh Cần Thơ) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – một dấu mốc khẳng định giá trị trường tồn của loại hình nghệ thuật độc đáo này.

Đối với đồng bào dân tộc Khmer ở Nam Bộ nói chung, nhạc ngũ âm là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian mang tính phổ biến và lâu đời. Những âm thanh của nhạc ngũ âm luôn được vang lên tại các ngôi chùa, trong những nghi lễ Phật giáo… và được ví như là một phần “linh hồn” của các sự kiện.

Ngày nay, dù nhiều thể loại âm nhạc hiện đại phát triển, song nhạc ngũ âm vẫn vang lên rộn ràng trong các lễ hội và trong sinh hoạt đời thường ở phum sóc Khmer. Mỗi tiếng trống, tiếng cồng, tiếng kèn là lời kể tiếp nối về cội nguồn, về niềm tự hào dân tộc – minh chứng rằng văn hóa Khmer vẫn sống động, bền bỉ cùng nhịp sống Nam Bộ hôm nay.

Trung tâm Thông tin du lịch